دور دوم مذاکرات ایران و آمریکا؛ عملیات فریب جنگ یا توافقی بزرگ؟

به گزارش اقتصادآنلاین، دور دوم مذاکرات جمهوری اسلامی ایران و آمریکا در آستانه برگزاری است؛ از دو روز دیگر و اوایل هفته آینده به عنوان تاریخ برگزاری این دور تعیین شده است.

هرچند هنوز کم‌وکیف این مذاکرات هنوز مشخص نیست. در شرایطی که از روز دوشنبه تلاش برای محاصره دریایی ایران نیز آغاز شده است و فرمانده قرارگاهخ خاتم الانبیاء گفته که این اقدام «مقدمه نقض آتش‌بس» است.

اما در چنین فضای تنش‌آلودی، جی‌دی ونس معاون رییس‌جمهور آمریکا مدعی است که اگر «توافقی بزرگ» با ایران شکل بگیرد اقتصاد کشور شکوفا خواهد شد.

هرچند نشانه‌هایی از تمایل آمریکا به ادامه مذاکره و رسیدن به توافق وجود دارد، اما سوی دیگر این معادله، می‌تواند عملیات فریبی برای آغاز دوباره جنگ باشد. موضوعی که شورای امنیت روسیه هم به آن اشاره کرده است.

مذاکره در آتش‌بسی شکننده

فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم الانبیاء گفته که در صورت ادامه «محاصره دریایی منطقه توسط آمریکا، نیرو‌های مسلح مقتدر ایران، اجازه نخواهند داد هیچ‌گونه صادرات و واردات در منطقه خلیج‌فارس، دریای عمان و دریای سرخ تداوم داشته باشد.» 

این تهدید در میانه اخبار مذاکره، خبر از شکنندگی آتش‌بس می‌دهد. 

اما رییس‌جمهور آمریکا نیز در ادامه اظهارنظر‌های غیرقابل پیش‌بینی‌اش گفته که در دو روز آینده اتفاقات «شگفت‌انگیزی» رخ می‌دهد. ترامپ حتی به خبرنگار «نیویورک پست» گفته که بهتر است در پاکستان بماند.

پیش از این اظهارات برخی منابع آگاه از تداوم تبادل پیام بین تهران و واشنگتن بعد از ناکامی در مذاکرات اسلام‌اباد خبر داده بودند.

همزمان با اظهارات ترامپ، جی دی ونس نیز گفته که نمی‌توان اختلافات «۴۹ ساله» را یک شبه حل کرد.

باید در کنار این اظهارات نزدیک‌بودن جام جهانی و سپس انتخابات میان دوره‌ای آمریکا را هم نظر گرفت. مقامات کاخ سفید از ابتدا مدعی بودند که قصد ندارند به جنگی فرسایشی و طولانی با ایران ادامه دهند؛ بنابراین تا اینجا، نشانه‌هایی از تمایل آمریکا به حصول توافق با ایران وجود دارد.

گره اصلی مذاکرات

اما نشانه‌های ادامه مذاکره و توافق، نقطه مقابلی نیز دارند که احتمال شکنندگی آتش‌بس و ادامه جنگ را تقویت می‌کند.

مقامات جمهوری اسلامی ایران از جمله مسعود پزشکیان رییس دولت گفته‌اند که ایران بر گفت‌و‌گو تاکید دارد. اما همزمان اضافه کرده که «هرگونه تلاش برای تحمیل اراده به ملت ایران محکوم به شکست است.»

این یعنی آمریکا تلاش دارد تا خواسته‌های خود در چارچوب مذاکره دیکته کند و جمهوری اسلامی ایران چنین رویکردی را نمی‌پذیرد.

گره اصلی نیز برنامه هسته‌ای است. آمریکا خواستار تعلیق حداقل ۱۵ ساله غنی‌سازی اورانیوم است، اما پیشنهاد ایران تعلیقی ۵ ساله است. از طرفی آمریکا خروج ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم غنی‌شده ۶۰ درصدی را خواستار شده، اما جمهوری اسلامی ایران پیشنهاد رقیق‌کردن آن را در داخل کشور داده است. پیشنهادی که تا اینجای کار مورد قبول مقامات کاخ سفید قرار نگرفته است.

بن‌بست اصلی همین‌جا ایجاد شده و خروج از آن مستلزم انعطاف در مواضع است که مشخص نیست اراده آن تا چه میزان در تهران و واشنگتن وجود دارد.

تدارک برای عملیات زمینی؟

همزمان با اخبار مذاکره، گزارش‌ها درباره جابه‌جایی تجهیزات آمریکا به منطقه سنتکام نیز بسیار است. در خبر آمده که قرار است ارتش آمریکا ۱۰ هزار نیروی زمینی دیگر به همراه یک ناو هواپیمابر و چندین ناو دیگربه خاورمیانه بفرستند.

در حالی که پس از اعلام آتش‌بس، انتقال دوباره تجهیزات به خاورمیانه به وسیله‌های پرواز‌های ترابری رصد شده بود؛ بنابراین این احتمال نیز وجود دارد که مذاکرات و کش‌دارکردن آن، عملیات فریبی برای بازسازی توان نظامی و ادامه جنگ از سوی آمریکا و اسرائیل باشد.

برخی گزارش‌ها نیز درباره تلاش نیرو‌های مسلح جمهوری اسلامی برای بازسازی آسیب‌های جنگ ۴۰ روزه حکایت دارد؛ موضوعی که نشان می‌دهد ایران نیز آمادگی خود را برای احتمال ادامه جنگ حفظ کرده است.

در صورت عدم توافق، عملیات زمینی به عنوان یکی از محتمل‌ترین گزینه‌ها برای آغاز دوباره جنگ مطرح شده است؛ جایی که احتمالا آمریکا تلاش می‌کند تا ۴۴۰ کیلو اورانیوم را از ایران خارج کند.

آتش‌بس ناپایدار یا توافق پایدار؟

در صورت عدم حصول توافق، بدیهی است که آتش‌بس بیش از پیش شکننده خواهد بود. به ویژه آنکه تا اینجا، ترامپ اعلام کرده که قصدی برای تمدید آتش‌بس دو هفته‌ای ندارد.

در حالی که پیش از این برخی میانجی‌گران منطقه‌ای تلاش کرده‌اند تا آتش‌بس را تا ۴۵ روز تمدید کنند و بنظر می‌رسد این تلاش‌های دیپلماتیک همچنان ادامه دارد.

اما حتی در صورت برگزاری مذاکرات و حصول نوعی توافق بین ایران و آمریکا، به دلیل وجود اسرائیل، باز هم شرایط چندان پایدار نیست. مقامات اسرائیل به صراحت مدعی شده‌اند که هدف آنها سرنگونی حکومت ایران است. اما مشخص نیست که آنها این هدف را به تنهایی دنبال می‌کنند تا همراهی آمریکا را نیز دارند.

وضعیتی که ابهام‌های زیادی را درباره روزهای پیش‌ رو ایجاد می‌کند.